ตราสัญลักษณ์ประจำโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

          ส่วนบนเป็นรูปไอราพตอันหมายถึง ทิพย์สมบัติ แต่บางท่านว่า หมายถึง
สยามประเทศ ๓ ส่วน ภาคกลาง ภาคเหนือ และภาคใต้

          ส่วนล่างซีกซ้าย เป็นรูปช้างเผือก หมายถึง ประเทศลาว

          ส่วนล่างซีกขวา เป็นรูปกริชหมายถึง หัวเมืองมลายู (มาเลเซีย) ซึ่งอยู่ใน
ขอบขัณฑสีมาในรัชสมัยนั้น แต่บางท่านก็ตีความรวมทั้งช้างเผือกและกริชว่า
หมายถึง ราชสมบัติอันยิ่งใหญ่

          เหนือโล่ห์ขึ้นไปเป็นรูปจักรและตรีอันหมายถึง พระบรมราชวงศ์จักรี อยู่ภายใต้
พระมหาพิชัยมงกุฎ โดยมีฉัตร ๗ ชั้นอยู่ ๒ ข้าง ซึ่งพระมหาพิชัยมงกุฎและฉัตรนี้
เป็นสัญลักษณ์ของความเป็นพระเจ้าแผ่นดิน

          ทางด้านซ้ายของโล่ห์เป็นรูปคชสีห์แบกพระแสงกระบี่อาญาสิทธิ์อันหมายถึง
ฝ่ายทหาร อันเป็นหน่วยงานหลักในการรักษาประเทศ

          ทางด้านขวาของโล่ห์เป็นรูปราชสีห์แบกพระแสงดาบอาญาสิทธิ์ อันหมายถึง
ฝ่ายพลเรือน คือ มหาดไทย ซึ่งเป็นหน่วยงานหลักในการรักษาประเทศอีกหน่วยหนึ่ง

          รอบโล่ห์เป็นพระสังวาลของพระมหากษัตริย์ นอกจากนี้ยังมีเครื่องพระราช
กกุธภัณฑ์ประดับอยู่ในตราแผ่นดิน คือ ฉลองพระบาทอยู่ใต้ฉัตรทั้งสองข้าง
พระแส้จามรีอยู่คู่กับพระแสงกระบี่อาญาสิทธิ์ทางด้านซ้าย ส่วนพระแสงดาบ
อาญาสิทธิ์ทางด้านขวามีพัชนีฝักมะขามอยู่คู่กัน ทั้งหมดนี้ตั้งอยู่บนแท่นสี่เหลี่ยม

          ด้านล่างของแท่นมีแถบผ้า จารึกคาถาบาลี ว่า “สพเพสํ สงฆ ภูตาน สามคคี
วุฑฒิ สาธิกา” ที่แปลว่า "ความพร้อมเพรียงของบุคคลทั้งปวงผู้อยู่เป็นหมวดหมู่กัน
ย่อมเป็นเครื่องทำความเจริญให้สำเร็จ" พร้อมทั้งมีพระฉลองภูษาเต็มยศของ
พระมหากษัตริย์คลุมโอบจากเบื้องหลัง

          ได้มีการใช้ตราแผ่นดินนี้มาจนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
(รัชกาลที่ ๖) ที่ทรงมีพระราชประสงค์ให้เปลี่ยนมาใช้ตรา “พระครุฑพ่าห์”
เป็นตราแผ่นดินแทน เพราะทรงติว่าตราอาร์มเป็นอย่างฝรั่งเกินไป และมูลเหตุ
ในการเปลี่ยนตราประจำชาติ นอกจากที่จะระบุไว้ข้างต้นแล้ว เป็นไปได้ว่า
การเปลี่ยนแปลงตราแผ่นดินน่าจะมีมูลเหตุหลักมาจากการสูญเสียประเทศราช
ทั้งลาว เขมรและมลายูในรัชสมัยของพระองค์ จึงต้องเปลี่ยนแปลงตรา
เพื่อให้เหมาะกับกาลสมัย สยามใช้ตราอาร์มแผ่นดินเป็นตราประจำประเทศ

        ตราแผ่นดิน ดังกล่าวนี้ ตามกฎกระทรวงกลาโหมให้ใช้เป็นเครื่องหมายเหล่าและ
สังกัดของนักเรียน นายร้อยได้ ตั้งแต่วันที่ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๙๓ เป็นต้นมา โดยเบื้องล่าง
พระราชลัญฉกรมีแถบปลายแฉกสบัดทั้งสองชาย และกลางแถบ มีคำว่า" รร.นายร้อย จปร."
ทั้งนี้เพื่อเป็นการเฉลิมฉลองคู่พระนาม "จปร." อันอมตะ ในพระบาทสมเด็จพระปรมินทร
มหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้า ฯ ทั้งเป็นอนุสรณ์เตือนให้นักเรียนนายร้อยทุกคน
สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ ของล้นเกล้า ฯ ตลอดไป

i